Een kleine twee jaar geleden zorgde een engine genaamd Houdini voor ophef in de schaakwereld. Niet alleen stootte Houdini wereldkampioen Rybka van de troon, ook de manier waarop het dat deed trok wereldwijd aandacht. Positionele offers, wilde aanvalspartijen: Houdini leek geen engine, maar een mens met een buitengewone rekenknobbel.

Toen bekend werd dat Houdini gemaakt was door een Belg, ene Robert Houdart, kwam ons landje meteen op de schaakkaart terecht. Maar over de maker zelf bleef het stil. Wie was die Robert Houdart? Waar kwam hij vandaan? Hoe kwam deze relatief onbekende figuur plots op het idee om de sterkste schaakengine ter wereld te maken? Houdart was een naam, die als een silhouette op een foto opdook en even snel weer verdween. Tot nu…

Een uit de hand gelopen hobby

De onbekende schim, die Robert Houdart voor veel schaakliefhebbers leek te zijn, kreeg vrijdagavond een gezicht in zijn oude club in Leuven. Onder impuls van Arnaud Aglave besloot de man één avondje zijn oude liefde (toen nog de Lustige Vrijpion Leuven) op te zoeken om zijn al even oude vrienden te trakteren op een lezing over zijn kindje: Houdini. Wie een enigszins wereldvreemde, warrige Einstein verwachtte, kwam bedrogen uit. Houdart bleek een uitermate gepassioneerd man te zijn, een vlotte spreker, die zijn publiek plezierde met anekdotes en grapjes en de ingewikkelde wiskundige uitleg over algoritmes en dies meer achterwege hield. “Want het is niet de bedoeling dat jullie straks allemaal een schaakengine kunnen maken”, grapte de tovenaar tijdens de inleiding van zijn powerpoint.

Robert Houdart, de maker van Houdini

Houdart begon met het bestuderen van enkele freeware-engines, zoals Fruit en Crafty en met die basis begon hij te experimenteren. “Zoiets ontwikkelen is een werk van lange adem. Het vergt enorm veel passie en tijd. Het is proberen en proberen, experimenteren en experimenteren tot je een manier vindt om het beter te laten spelen. De grootste misvatting die veel mensen hebben over engines, is dat ze totaal anders moeten ‘denken’ dan een mens. Wel, dat is niet zo. Op basis van een groot aantal parameters, zoals pionnenstructuur, materiaal en dergelijke, moet een engine een stelling beoordelen, net zoals een mens dat doet. Zulke computers berekenen overigens niet elke zet, dat zou onmogelijk zijn. Totaal zinloze zetten mogen niet in zijn denkproces voorkomen, zoals een mens bijvoorbeeld een zet waarin hij/zij een dame laat slaan ook niet berekent.” Kortom: een engine is geen mens, maar bouwt wel een redenering op die veel lijkt op hoe mensen schaken, weliswaar met het grote verschil dat een engine wel bijzonder diep kan rekenen, tot 25 zetten diep.

Partijen van 1 seconde

Om zijn rekenwonder zo sterk mogelijk te maken, heeft Houdart enkele servers geïnstalleerd, die voortdurend bezig zijn met het testen van het niveau. “Het is indertijd een verdienste van Rybka geweest om de manieren om computers te verbeteren aan te passen. Zo dacht men altijd dat computers langere partijen moesten spelen om ze beter te maken. Maar dat is helemaal niet zo. Rajlich, de maker van Rybka, liet zijn engines testwedstrijden spelen, die soms maar 1 seconde duurden. Heel de nacht door. Op die manier kon hij veel beter dan andere engines zien waar er zaken misliepen en hoe het beter kon.” Deze methode heeft Houdart ook toegepast bij Houdini.

De lezing in Leuven trok veel schaakliefhebbers.

Het resultaat van al die uren werk is een nieuwe wereldkampioen, die door bijna alle wereldtoppers gebruikt wordt bij het analyseren en voorbereiden van openingen en partijen. Zo kwam Houdart al in contact met onder andere Vishy Anand en Levon Aronian. Momenteel is hij bezig met de volgende versie van Houdini, die in september zou moeten uitkomen. Een werk van lange adem.

Binnenkort mag u een uitgebreid interview met Robert Houdart verwachten. Als voorsmaakje tonen we een van de hoogtepunten uit de carrière van Houdini: een zege tegen Rybka in een partij, die door velen als ‘de mooiste computerpartij ooit’ beschouwd wordt. Houdini offert enkele pionnen voor dynamische compensatie en speelt Rybka van het kastje naar de muur.

Sinds kort steekt ons land echter op een andere manier de kop boven water. ‘s Werelds sterkste schaakengine Houdini is ontworpen door een Leuvenaar en sinds kort heeft DGT, de verdeler van digitale schaakborden en elektronische klokken, zijn klassieke software overboord gegooid en vervangen door authentiek Belgisch spul. En zo is België plots op élk toptoernooi prominent aanwezig. Schaakfabriek.be sprak met ontwerper Jan Vanhercke over zijn “Livechess”, dat er na jaren hard labeur is gekomen. “5 procent inspiratie, 95 procent transpiratie.” …

“Het komt wel goed en dan ga ik nog lachen”

Winter, 2006, Brugge. In het plaatselijke clublokaal spelen enkele Belgische toppers voor het eerst in de “Brugse Meesters”, een toernooi waarin onder andere Evgenij Miroshnichenko zich bekend maakte in het Belgische schaakwereldje. Nog aanwezig: uw dienaar, voor zijn eerste reeks toernooiverslagen ooit én ene Jan Vanhercke. Als toeschouwer, maar met een speciaal oogje voor de liveborden die ter plekke gebruikt werden. Vanhercke is de dag van vandaag een van de leidende figuren van Jeugdschaak.be en dus de organisatie van het BK Jeugd, maar toen was hij eerder een helpende hand op de achtergrond. “Ik was eigenlijk vooral geïnteresseerd in een elektronisch demonstratiebord, voor lessen aan de jeugd. Op die Brugse Meesters zag ik echter die borden en mijn nieuwsgierigheid was meteen gewekt.”

En zo begon Vanhercke, beroepsmatig softwarekenner en problem solver, zelf met het experimenteren van de werking van die mysterieuze schaakborden. Op het Belgisch Jeugdkampioenschap in Oostende enkele maanden later kwamen de eerste tests. “Ik kwam te weten dat de Belgische Schaakbond vijf van die borden had gekocht, met software voor ieder individueel bord, maar dus ook zonder software voor alle borden samen. Anders gezegd: voor ieder bord had je een aparte pc nodig. Bovendien was de software (beter bekend als Toma, red.) vrij duur, dus wilde ik zelf eens kijken of het niet zou lukken om daar iets van te maken.” De eerste tests op dat BJK toonden simpelweg stellingen, zonder zetten, net als een toeschouwer die rondwandelt in een toernooizaal. Erg succesvol waren die tests overigens niet, waardoor de pogingen van Vanhercke op flink wat hoongelach werden onthaald.

Jan Vanhercke, hier rechts naast Arno Bomans en Nigel Short, aan het werk tijdens de Kasparov-simultaan.

“Ik ben zelf naar DGT gestapt en heb hen mijn product getoond”

Na bezoekjes aan tal van Belgische toernooien en ook de Your Next Move-simultaan met Garry Kasparov komt de software stilaan op kruissnelheid. “Ik had een duidelijk idee gekregen van wat ik wilde. Die borden zijn nog steeds geweldig, maar de Toma-software was niet goed, volgens mij. Sinds 1999 was dat product eigenlijk niet meegeëvolueerd met de opkomst van live-uitzendingen op het net. De vernieuwingen die ik wilde maken, zijn moeilijk aan de oppervlakte te zien, maar zijn compleet anders in de opbouw. Kort gezegd komt het erop neer dat ze veel betrouwbaarder is dan de Toma-software. Geen crashes meer en een duidelijke gebruiksvriendelijkheid.”

Jan Vanhercke, sinds september in zee met DGT.

Behalve de klassieke registratie van zetten, lijkt het uitbreiden met mediatoepassingen de grootste uitdaging voor de toekomst. “We hebben met Livechess al de uitzending van de Kasparov-Short blitzmatch in Leuven gedaan. Dat was een combinatie van video, partij enzomeer. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat maar liefst 8 procent van het internetverkeer nu via mobiele devices verloopt, zoals de Ipad of andere tablets. Ook dat zal een prioriteit zijn voor later. Ik kan er nog niks over zeggen, maar we hebben echt een aantal geweldige ideeën op ons lijstje staan.”

Wat dat zal zijn, is nu nog toekomstmuziek, maar geruchten dat het WK in Moskou betrokken partij zal zijn, nemen toe. De Facebookpagina van Vanhercke toonde onlangs immers aan dat hij in de Russische hoofdstad was, samen met … de topman van DGT. Wie weet…

De toewijzing van dit BJK verliep echter niet van een leien dakje. Het team van Jeugdschaak.be, dat al jaren instond voor de organisatie, kreeg naar eigen zeggen te laat de toewijzing van de Raad Van Bestuur voor een nieuwe organisatie en trok zich uiteindelijk terug, waardoor een alternatief gezocht (en niet gevonden) werd. De discussie in een notendop, uitgelegd door de betrokkenen zelf…

BJK in Brugge

De vorige jaren werd het BK Jeugd eerst in Oostende en daarna in Houffalize georganiseerd. Telkens door het team van Jeugdschaak.be, eerst onder leiding van Peter Van Praet en daarna Jan Vanhercke.

Over het BK Jeugd 2012 ontstond er echter veel onduidelijkheid. Even leek er zelfs überhaupt geen georganiseerd te zullen worden, maar die geruchten bleken uiteindelijk (gelukkig maar) onjuist. Het BK Jeugd 2012 vindt in Brugge plaats, van 8 tot en met 14 april. De organisatie is echter niet meer in handen van Jeugdschaak.be, maar wordt nu overgenomen door de jeugdleider Marc Clevers, die het toernooi letterlijk redde van zijn ondergang. In de inleidende brief van de infobrochure schreef hij het volgende: “Door een samenloop van omstandigheden, het hotel in Oostende dat nog niet klaar was, Houffalize dat uit de boot viel door enerzijds klachten van de Raad van Bestuur en anderzijds het te laat bestellen van het verblijf … heeft Brugge de organisatie op zicg genomen.” Clevers benadrukt in de infobrochure dat het gaat om een “noodoplossing” en een “zo minimaal mogelijke uitvoering van het BK jeugd” dat niet te vergelijken zal zijn met de vorige edities. “Het was dit of helemaal geen kampioenschap.”

Vanaf nu kan iedere deelnemer zich inschrijven via de site van de bond. Meer informatie volgt later.

Deze brief en dit verhaal riep heel wat vragen op bij schaakminnend België. Veel informatie over wat er nu precies aan de hand was, is er echter niet. Schaakfabriek vond de betrokkenen bereid om wat meer uitleg te geven over de discussie.

Dimitri Logie: “Er lagen in juli enkel gissingen op tafel.”

Dimitri Logie: "Er was geen volwaardige kandidatuur."

“Er is in die bewuste raad van bestuur vervolgens beslist om een oproep te plaatsen op de website om eenieder een kans te geven alsnog met kandidaturen te komen, waaronder dus ook Jeugdschaak. Op die wijze konden we dan beslissen op basis van een volwaardige kandidatuur (of kandidaturen), waar we tenminste op voorhand de locatie van kenden. Ik snap dus niet goed dat her en der wordt beweerd dat Houffaize een optie was, want dat is ons geenzins als dusdanig gecommuniceerd. Vervolgens is er een roddel ontstaan dat bepaalde leden van de raad van bestuur spraken van ‘slechte organisatoren’, iets wat nooit is vermeld, waarna Jeugdschaak zijn kandidatuur introk.”

Jeugdschaak: “Gediscussieer heeft de organisatie belemmerd!”

“Onze benadering voor 2012 is niet anders geweest dan in andere jaren”, reageert Jan Vanhercke van Jeugdschaak.be. “Dat net nu bepaalde leden van de Raad van Bestuur afwijkende verwachtingen hebben, is zeer vreemd. Er is trouwens door het bestuur nooit een dossier opgesteld met elementen waarop wij dit jaar een antwoord moesten geven. Op welke grond wordt dit aanbod dan wel afgewezen? Op de bewuste vergadering in juli (tijdens het BK), was ik twee zalen verder actief als arbiter. Moeilijk was het toch niet om mij er dan even bij te vragen, als er dan toch zoveel vragen waren? Wie echt hoopt dergelijk project een slaagkans te geven, zou dat toch doen, niet?”

Jan Vanhercke: "Onze benadering voor het BJK is iedere keer hetzelfde geweest en nu plots is er een probleem."

Vanhercke gaf wel nog mee niet naar het verleden te willen kijken en wilt volgend jaar, als het mandaat gegeven wordt, de draad weer oppikken. “Als we de tijd krijgen om ons werk te doen, willen wij ons zeker opnieuw kandidaat stellen om het toernooi te organiseren.”

Jeugdschaak.be heeft de redenen om zich geen kandidaat te stellen online gepubliceerd in een open brief. Deze kan je hier lezen: http://www.jeugdschaak.be/articles/2011/12/20/bjk-2012

Woord van de redactie: wij danken de betrokkenen om meer uitleg te verschaffen bij het gebeurde om zo tenminste een basis aan informatie aan de buitenwereld en de betrokken schakers te voorzien. Wij benadrukken dat we de reacties op dit artikel streng gaan beoordelen. Het is niét de bedoeling om bij meningsverschillen interne discussies voort te zetten en uiteraard ook niet om persoonlijke aanvallen rond dit thema aan te kaarten.

Veel meer wisten u, aandachtige schaakfan, betrokkene en lezer van deze website, en wij, redactieleden, ook niet. Maar een gesprek kan wonderen doen: Schaakfabriek zat uitgebreid aan tafel met Ghysels over de afgelopen, soms woelige, jaren en natuurlijk over zijn stap terug bij de schaakbond. Een interview en veel meer zelfs: een klein schaaktestament…

“There is more in life”

In juni 2009, na een korte periode als interimbondsvoorzitter, werd Chris Ghysels officieel aangesteld als de nieuwe “man van de hoop”, de Obama voor de gezondheidszorg, de ‘Yes, we can’ voor aan lager wal geraakte Amerikanen. Dat is natuurlijk overdreven journalistenpraat, maar toch was het moment van zijn komst er een waarin de bond in een niet al te stabiele situatie was beland. Hij was enkele maanden eerder aan het roer van de bond komen te staan, toen Günther Delhaes er niet in slaagde het vertrouwen te krijgen van de volledige algemene vergadering. Vol hoop en nieuwe ambities begon de Gentenaar aan zijn eerste ambtsperiode. Tot het noodlot toesloeg: A.M. haalde de bondskas leeg en plots was Ghysels in één klap crisismanager, in plaats van beleidsman.

Een drietal jaar later is die hectische periode – ongeveer – achter de rug en verkoos Ghysels het ruime sop, zoals men dat in zeelievende kringen wel eens zegt. Hij stelde zich geen kandidaat meer en verdwijnt daarmee van het schaakpolitieke spectrum. Het meest opvallende aan die beslissing was de timing, net voor de verkiezing, en ook wel het feit dat weinig tot geen betrokkenen ervan op de hoogte waren. Tot vandaag dus een beslissing die door sluiers mist bedekt werd. Tot vandaag…

“Net zoals kandideren was terugtreden als kandidaat voor mij alleszins geen impulsieve actie. Het tijdstip waarop, letterlijk net voor de start van de voorzittersverkiezing, zal uiteraard de meeste aanwezigen verrast hebben – in positieve of negatieve zin. Het verloop van de algemene vergadering werkte als een soort katalysator, het verhaal van de druppel en de emmer, maar zo een beslissing komt zelden helemaal uit de lucht vallen”, begint Ghysels zijn verhaal. “Maar de echte redenen gaan natuurlijk veel dieper. Ik heb om te beginnen – en dat was zeker niet uit tactische overwegingen – vrij lang geaarzeld om voor een nieuw mandaat te gaan. Na bijna drie jaar leergeld weet je wel ongeveer wat de job inhoudt – voor jezelf en voor je huisgenoten. Het gaat tenslotte om een niet te onderschatten engagement: ik heb veiligheidshalve de uurtjes niet geteld. Alleszins belangrijk genoeg om niet over één nacht ijs te gaan en vooral een eerlijk antwoord te zoeken op de vraag of je dit (nog) verantwoord vindt. De weegschaal helde uiteindelijk ‘positief’ (= pro kandidatuur) over. De meest zwaarwegende factoren: een plotse, maar zeer welkome toevloed van gemotiveerde en bekwame kandidaat-bestuurders en het perspectief dat de broodnoodzakelijke structurele hervorming van de KBSB nu eindelijk in de laatste rechte lijn zat.”

Chris Ghysels, links in beeld genietend van de live-uitzendingen tijdens het VK enkele jaren geleden: "Ik dacht dat iedereen op dezelfde lijn zat. Ik vrees dat ik wat dat betreft een inschattingsfout gemaakt heb."

Ghysels, hier op de foto met meervoudig Belgisch kampioen Mher Hovhanisian: "Hervormingen zijn noodzakelijk!"

“Ik hecht ook zwaar aan ieders bereidheid om loyaal en respectvol samen te werken: dat geldt voor alle leden van het bestuur (dus ook de niet-verkozen medewerkers). Je kunt het vanzelfsprekend grondig oneens zijn met genomen beslissingen of een moeilijke relatie hebben met bepaalde collega’s. Als die verschillen te diep worden, trek je daar best je conclusies uit. Het lijkt mij alvast weinig opportuun om als lid van een bestuur openlijk oppositie te voeren tegen beslissingen van datzelfde bestuur. Om eerlijk te zijn miste ik die waarden als onderling vertrouwen, respect en cohesie de laatste tijd steeds meer in de schaakbusiness. Dat is gewoon een vaststelling en zeker geen verwijt ten aanzien van personen of instanties. Mijn voorraadje geduld en goede wil is echter stilaan opgebruikt en het leek me dan ook verstandiger en eerlijker ten opzichte van mezelf en mijn huisgenoten om te passen voor een verlengde opdracht. “There’s more in life”.”
SF: Je bent, als we het historisch bekijken, misschien niet zo heel lang voorzitter geweest, maar ik denk dat het duidelijk is dat je wel een – voor de Belgische schaakbond dan – historische voorzitter bent geworden. Jouw naam zal altijd verbonden blijven aan de beruchte financiële crisis, die ontstond nadat de penningmeester van dienst blijkbaar het woord fraude in de schaakwereld had toegepast. Hoe kijk jij eigenlijk terug op die hectische periode?
Ghysels: “Goh, met de bekende ‘gemengde gevoelens’, veronderstel ik, maar alleszins zonder rancune of kwaadheid. “To look back in anger” is trouwens niet mijn stijl. Wijlen Tony Corsari presenteerde zowat een halve eeuw geleden op de toenmalige BRT zowel het muziekprogramma ‘Ontdek de ster’ als de quiz ‘100.000 of niets’: ik zou mijn ambtsperiode niet graag associëren met een van beide titels!”
SF: …
Ghysels: “Ik bedoel dat de zaken vanzelfsprekend heel anders verlopen zijn dan verwacht. Bij mijn aantreden als voorzitter in de zomer van 2009 dacht ik een vrij goed beeld te hebben van wat me te wachten stond en leek de tijd rijp om met een stevige en ervaren equipe aan de slag te gaan. Niet lang na de wittebroodsmaanden kwam de koude douche in de vorm van de bekende fraudezaak. Niet de meest prettige erfenis uiteraard: de feiten speelden zich grotendeels af van voor mijn tijd als voorzitter. Een pijnlijke schok – ook op persoonlijk vlak. Het is mij alvast weinig overkomen dat ik zo onverwacht en zo grondig dooreen geschud ben. Ik beschouw het ook ergens als een nuttige les in bescheidenheid. Je denkt iemand vrij goed te kennen, je waardeert elkaar, je praat op weg van of naar de zoveelste vergadering met elkaar ook over andere dingen dan schaken (muziek, poëzie,…) en dan blijkt die persoon toch heel anders en vooral veel complexer in elkaar te zitten.”

Chris Ghysels: "De periode waarin we de financiële problemen moesten oplossen, waren een van mijn hoogtepunten. Het was constructief en alle goede wil en potentieel die er aanwezig is in de schaakwereld, kwamen spontaan naar boven."

Anderhalve maand geleden was het echter de beurt aan enkele enthousiaste schakers, en wel schakers die er verzamelden voor een speciaal, nieuw initiatief: Go For Grandmaster. De naam hebt u waarschijnlijk al meer horen vallen, maar wat houdt dat project nu precies in? Tijd voor een interview, dachten we bij Schaakfabriek. Aan het woord: Walter Tonoli en Joël Schols…

In de jaren ’70 en ’80 werd in Engeland een opmerkelijk initiatief gehouden. Om een nieuwe topgrootmeester te krijgen, loofde men een grote som geld uit voor de allereerste jeugdspelers van een bepaalde leeftijd die de titel grootmeester achter zijn naam kon zetten (althans, dat was de bottom line van de actie, die wel wat dieper uitgedacht was dan we het hier voorstellen). Enkele jaren later verschenen niet toevallig enkele ijzersterke Britse grootmeesters aan het de schaaktop.

Toen Walter Tonoli – gepassioneerd schaker en ‘hoofd’ van de bekendste schaakfamilie van ons land, tevens CEO van The Belgian NV – en Joël Schols – een bevriende bedrijfsleider die vroeger erg actief was als jeugdspeler en zijn oude liefde ziet heropflakkeren, tevens CEO van Newtel – over het Britse concept lazen, brandde er een lichtje, dat week na week heviger begon te schijnen. Op zoek naar een neutraal project, los van schaakpolitiek en dergelijke, kwam “Go For Grandmaster” uit de koker. De baseline: een stevige geldprijs voor de eerste Belgische grootmeester die geboren is in de 21ste eeuw. Maar het is veel meer dan dat alleen, zo leren we als we aan tafel zitten met de oprichters, om terug te blikken op de lancering van het project.

Het Belgische Team op het openingsevenement

Walter Tonoli, zelf een gepassioneerd schaker uit een van de bekendste schaakfamilies, geeft iets terug aan zijn favoriete hobby.

SF: Is het ook de bedoeling van Go for Grandmaster om jeugdspelers individueel te steunen?
Het is de bedoeling om Belgische talenten in diverse leeftijdcategorieën te steunen, ongeacht bij welke club of federatie ze behoren, eerder dan individuen. Het individueel steunen van spelers laten we eerder aan de clubs over.
SF: Gaat Go For Grandmaster zelf ook schaaktrainingen organiseren?
Naast het steunen van bestaande initiatieven is het inderdaad zo dat ‘Go for Grandmaster’ het idee heeft om 1 of 2 maal per jaar een schaaktrainingsstage in te richten voor de grootste Belgische talenten. Deze plannen worden binnenkort bekend gemaakt.

De simultaan van Anish Giri was een van de hoogtepunten van de openingsdag.

Het enthousiasme van Tonoli en Schols is opvallend. Terwijl wij het interview binnen internetnormen willen houden, vertellen de heren vol passie verder over hun project en hun visie. Alle informatie daarrond vind je op de website van Go For Grandmaster.

Dat was niet de enige verschuiving die plaatsvond. Met André Damien en Jan Rooze zijn er twee opvallende nieuwkomers. Schaakfabriek sprak met de nieuwe voorzitter en één van de nieuwkomers over de nieuwe ploeg. De ambities zijn duidelijk…

“Ik was verrast door de terugtrekking van Chris”

Enkele jaren geleden was de ambitieuze Günther Delhaes al eens voorzitter van de KBSB. Toen richtte hij zich op de aanpassing van de regelgeving van de bond tot zijn mandaat niet verlengd werd door een gebrek aan steun bij Vlamingen en franstaligen. Enkele jaren en een voorzitter later is er veel veranderd. Vooral de financiële crisis bij de bond (u weet wel, de penningmeester die met de kas ging lopen) zorgde ervoor dat het bestuur meer crisismanagement was dan het traditionele dagelijkse bestuur.

Crisismanager van dienst was Chris Ghysels, die zijn eerste ambtsperiode onverwachts opgevuld zag met het terugvorderen van alle verloren centen. Een helse klus, waar Ghysels later deze week nog uitgebreid op terugkijkt op deze website. Zijn terugtrekking vorige week kwam voor velen als een verrassing. Zelfs de gloednieuw verkozen FIDE-afgevaardigde Jan Rooze, die op het moment van de verkiezing in Kroatië was, viel uit de lucht toen hij hoorde dat hij wel, maar Ghysels niet verkozen was.

De leemte werd echter snel opgevuld, want met de Duitstalige vertegenwoordiger van Rochade Eupen stond snel een opvolger klaar. “Ik was zelf ook verrast over de terugtrekking van Chris”, vertelt Delhaes aan onze redactie. “Ik wilde eigenlijk zelfs mijn kandidatuur terugtrekken toen ik het hoorde, maar anderen hebben mij overtuigd die gewoon te behouden, iets wat gelukkig door de uitslag bevestigd is. Ik besloot zo’n zes maanden geleden om me kandidaat te stellen, toen ik wat problemen merkte in de Raad van Bestuur.”

Gunther Delhaes, hier links op de foto naast Cemil Gulbas, is ambitieus voor zijn nieuwe ambtstermijn.

Dat laatste wordt een klus voor een van de nieuwkomers in het bestuur, Jan Rooze, die als nieuweling extra opvalt omdat hij de verkiezing won van een van de bestuursleden met de langste staat van dienst, Dirk De Ridder. “Mijn bekommernis was (en is) in de eerste plaats behoorlijke aandacht te besteden aan onze internationale selecties, om beter in staat te zijn een representatief (en dus sterk) team af te vaardigen, en tegelijk ook onze spelers met respect te behandelen”, vertelt hij over zijn nieuwe functie.

“Anderzijds ga ik ervan uit, dat ik als lid van het Bestuur ook inspirerend kan werken om een sterkere visie naar voor te brengen voor de ontwikkeling van ons Belgisch schaak op middellange termijn. Wat mij betreft moet daarbij onze jeugdpolitiek voorop staan, en daarbij liefst ook een betere symbiose in de rol die onze topspelers daarbij kunnen spelen. Ook hoop ik uiteraard dat wij ertoe kunnen komen, een visie en politiek uit te werken waar alle regionale bonden achter kunnen staan, zodat zo’n visie geen dode letter blijft. Dit lijkt mij trouwens essentieel om eventuele serieuze sponsors te kunnen interesseren, want – vanuit mijn eigen zakenervaring- is de geloofwaardigheid van een organisatie (in casu de KBSB en zijn geledingen) maar ook die van elk bestuurslid daarvoor een conditio sine qua non.”

Rooze wist op het moment van de verkiezing nog niet dat Ghysels zelf niet langer voorzitter zou zijn. Intussen heeft hij echter al overlegd met Delhaes, waarin zijn nieuwe functie bevestigd werd.

Hij is vooral bekend als CEO van Option en als voorzitter van neo-eerstekasser OHL (Oud-Heverlee Leuven voor de voetballeken onder u), maar hoe komt hij nu plots in het schaken terecht? Tijd voor een interview…

“Ik heb de microbe van in mijn jeugd”

Enthousiasme. Als we Jan Callewaert in één woord zouden moeten samenvatten, zou dat zonder twijfel de meest toepasselijke oplossing voor het probleem zijn. In alles wat hij doet of wilt doen, ademt Callewaert enthousiasme uit: in zijn job als CEO van het telecombedrijf Option en al evenveel in zijn functie als voorzitter van de voetbalclub OHL, sinds zijn bewind bezig aan een steile opmars naar de Belgische subtop. Het eerste waar we het over hebben, is dan ook voetbal. “Thomas Azevedo komt van Lommel, waar jij geboren bent als ik me niet vergis. Ik denk echt dat dat een goede transfer is”, vertelt hij – zoals steeds – enthousiast. We kunnen het alleen maar beamen, maar dit interview gaat uiteraard vooral over schaken en de KCFE (Kasparov Chess Foundation Europe). Let’s get on with it!

“Ik speel momenteel niet bij een club en vele schakers zullen zich dus misschien vragen stellen bij mijn band met de schaaksport, maar toch is die er al een hele tijd. Sinds mijn kindertijd om precies te zijn. We hadden in de lagere school een leraar, die soms leerlingen uitnodigde bij hem thuis om te schaken. Ik was een van die leerlingen en heb toen echt wel een microbe te pakken gekregen. Iedere week speelden we met drie tegen hem. Heel boeiend. Ik herinner me dat de complexiteit, die tegelijkertijd een duidelijke logica bevatte, me erg aansprak. Zoals je ziet, is het ook geen toeval dat ik net in een organisatie ben ingestapt, die schaken op school promoot. Zo heb ik het ook leren kennen.”

Jan Callewaert naast Garry Kasparov tijdens de voorstelling van de KCFE in het Europees Parlement

SF: Maar je bent het niet blijven doen? Ik ga één keer raden: studies?
JC: “Klopt. Toen ik naar de universiteit in Leuven ging, is het wat verwaterd. Ik studeerde voor handelsingenieur en die studie slorpte heel wat van mijn tijd op. Natuurlijk hadden we ook nog andere bezigheden in het Leuvense, maar daar ga ik niet te diep op ingaan (lacht). Ik was ook erg geïnteresseerd in filosofie en heb ook daarin een bachelor gehaald. Ik denk dat het ervoor gezorgd heeft dat ik een vrij brede blik op de dingen heb, niet enkel vanuit mijn eigen vakdomein. Toen volgde alles zich in sneltempo op. Ik kreeg de kans als assistent te blijven werken aan de K.U.L en daaruit is uiteindelijk – al is het verhaal zeker wat langer dan dat – Option gegroeid.”
SF: Uiteindelijk ben je nu toch terug bij het schaken aanbeland?
JC: “Inderdaad. Ik was het schaken niet vergeten, maar had een trigger nodig om er opnieuw betrokken bij te raken en die trigger kwam er met Your Next Move. Ik vind de inhoud van dat project lovenswaardig. Ik geloof er oprecht in dat schaken een ontzettend nuttige functie kan hebben in ons onderwijs. Het zet aan tot strategisch denken, kinderen leren beslissingen nemen op een rationele basis, maar moeten toch ook rekening houden met creatieve en psychologische aspecten.”

“Kasparov was onder de indruk van de link die wij tussen schaken en bedrijven kunnen leggen”

SF: Is Your Next Move, die nu al enkele jaren een simultaan met Kasparov organiseren, ook de link tussen jou en Kasparov?
JC: “Klopt. Ik ben door hem gevraagd dankzij de organisatie van Your Next Move. Garry was danig onder de indruk van de manier waarop we de bedrijfswereld en de schaakwereld aan elkaar koppelden. Volgens hem, maar dat is al langer bekend, is dat dé manier om het schaken professioneler te maken. Daarnaast ziet hij de links met de politieke wereld, die wij ook hebben. Dat is ook de reden dat hij mij heeft gevraagd voor de functie van voorzitter van zijn project. Een hele eer.”

Garry Kasparov tijdens YNM 2010: de link tussen hem en Jan Callewaert

Over Kasparov en Danailov: "Dit project gaat niet over politiek, wel over schaken".

JC: (glimlacht) “Ja, het is inderdaad een speciale wereld, maar daar proberen we boven te staan. Wij zijn niet gebonden aan de FIDE of weet ik veel wat allemaal. Het contact tussen ons en de scholen verloopt rechtstreeks. We blijven uit het wespennest van de schaakpolitiek.”
SF: Ook dat lijkt me niet eenvoudig. In jullie board zit bijvoorbeeld Silvio Danailov en die is allesbehalve onbesproken als het aankomt op schaakpolitiek…
JC: “Dat besef ik, maar voor onze foundation toont hij erg veel daadkracht. Als je ons doel voor ogen houdt, zal dat allerminst storen. Nogmaals: als foundation blijven wij buiten de politiek. Het gaat enkel om het schaken. Kinderen op scholen aan het schaken krijgen, dààr draait het om.”
SF: Doet de Kasparov Chess Foundation eigenlijk niet hetzelfde als Your Next Move?
JC: “Het idee is hetzelfde. Maar er zijn natuurlijk ook verschillen: Your Next Move is lokaal, richt zich tot 6 – 12 jarigen en is eenmalig per jaar. De KCFE is Europees, richt zicht tot kinderen en jongeren van 6 – 18 jaar en heeft een ongoing karakter. Het loopt heel het jaar door. Ik denk dan ook dat dergelijke organisatie perfect kan werken onder de koepel van de KCFE. Ik denk zelfs dat veel kleinere organisaties dat kunnen doen. Ik denk aan initiatieven van Go For Grandmaster, Inventi, Your Next Move. Waarom niet? Praten kan in ieder geval geen kwaad!”

Het gesprek wipt opnieuw naar het voetbal. OHL lijkt zich goed te handhaven in onze Jupiler Pro League en dat is opnieuw een reden voor … enthousiasme.

Voor Hikaru Nakamura was het toernooi geen groot succes. Hij viel niet op en eindigde in de grijze middenmoot. Maar dat belet ons niet om het derde deel van het exhaustieve interview te publiceren, dat schaakjournalist Gert Devreese van Schaakmagazine met de Amerikaan had. In het derde en laatste deel heeft Nakamura het over Carlsen, Aronian (de grootste kanshebber op de wereldtitel volgens Nakamura), Kasparov, politiek en Korchnoi (bespottelijk) …

Wat is er de laatste maanden aan de hand met Carlsen, ook weer hier? Vorig jaar leek
hij een tijd ongenaakbaar.
Iemand als Aronian is volgens mij veel sterker geworden de laatste twee jaar of zo. En Magnus heeft natuurlijk een poos het positieve effect gehad van de samenwerking met Kasparov in 2009 en 2010. Magnus is ook tamelijk jong, amper 20. Ik heb zelf een identiteitscrisis meegemaakt toen ik 16-17 was, misschien gaat Magnus nu ook door zo’n periode. Ik hoop dat hij op een bepaald moment weer wat harder gaat werken aan zijn schaak. Zijn modellenwerk voor G-Star levert nu wel zeer positieve publiciteit op voor het schaken, maar het mag niet ten koste gaan van zijn schaakresultaten. Als hij erdoor uit de toptien valt, zal het publiciteitseffect op de lange termijn veel minder zijn.
Heeft u hier enig contact met Carlsen?
Niet echt, nee. Hij is een van mijn belangrijkste rivalen in de toekomst. Ik hou dus bewust afstand.
Wat is uw belangrijkste schaakambitie?
Ik wil ooit wereldkampioen worden. Ik weet niet of dat echt zal gebeuren. Maar los daarvan, veruit het belangrijkste vind ik dat ik de Amerikaanse kinderen met mijn schaak echt kan inspireren, kan helpen om schaken in de VS opnieuw zo populair te maken als het ooit is geweest. Als ik daarin zou slagen, zou dat veel meer voor me betekenen dan wereldkampioen
worden. Als enige Amerikaan die zich kan meten met de wereldtop, hoop ik een voorbeeld voor die kinderen te kunnen zijn.

Nakamura: "Ik maak evenveel kans op de wereldtitel als de andere spelers, behalve misschien op Aronian na."

Veel mensen in de schaakwereld denken dat Europeanen gewoon betere schaakspelers zijn dan Amerikanen. Ik weet niet of dat waar is of niet. Ik ben een product van de American Way, die door zowat iedereen wordt verketterd in Europa, omdat ik vroeger alleen maar Zwitserse open toernooien speelde en haast geen schaakboeken las. Ik wil bewijzen dat je schaaktop kunt worden zonder die typische Europese schaakachtergrond. Ik ben de eerste Amerikaan sinds Bobby Fischer die daarin slaagt.

Hoeveel kans maakt u om wereldkampioen worden?
Je moet veel geluk hebben, de juiste resultaten boeken op het juiste moment. Neem Anand: die speelde in 1995 al voor het WK tegen Kasparov. Dat lukte niet, maar in 2003 of zo, acht jaar later, werd hij het wel. Geluk speelt zeker, want volgens mij zou Anand nooit wereldkampioen zijn geworden als Kasparov zich niet had teruggetrokken uit het schaken. Ik
denk dat ik evenveel kans heb als iedereen, misschien op Aronian na.
U stond bekend om uw scherpe tong. Is dat uw karakter of een strategie om de tegenstand uit het lood te slaan/te provoceren?
In het verleden was het misschien wel een strategie van me. Vroeger waren veel van de dingen die ik zei, gebaseerd op psychologie. Ik kon dan vaak zeer sarcastisch zijn en daar ook van genieten. Dan zei ik dingen die ik zelf niet noodzakelijk geloofde, gewoon om mijn tegenstanders te irriteren of in de war te brengen, omdat ze niet wisten wat ze ervan moesten
denken. Daarmee hoopte ik wat psychologisch overwicht te verwerven als ik tegen ze moest spelen.
Maar… je groeit op, word volwassen en dat sarcasme trekt je niet meer zo aan als vroeger. Ik ben ook niet meer die sarcastische tiener van toen. En spelers aan de top zijn zo goed dat die psychologische aanpak geen effect heeft op ze. Vroeger, toen ik nog jonger was, kon ik er mijn tegenstanders wel eens mee intimideren, zodat ze fouten begonnen te maken in hun partijen.

Hikaru Nakamura: "Scherpe uitspraken zijn prima, zolang je het maar kan waarmaken achter het bord."

Maar die scherpe uitspraken trekken wel de aandacht van de pers. Zoals de lelijke dingen die Kasparov vroeger voortdurend over zijn aartsrivaal Anatoli Karpov vertelde.
Het heeft ook nadelen. Als je naam Kasparov is, oké. Maar je kunt niet altijd je woorden hard maken. Dat heb ik na een tijd geleerd. Als je scherpe uitspraken doet en weinig wint, maak je jezelf eigenlijk belachelijk. Kasparov heeft veel gekke dingen verklaard, maar zijn resultaten waren na die uitspraken bijna altijd goed. Hij bleef iedereen jaren aan een stuk verslaan. Als je je verklaringen kan staven met goede resultaten, vind ik dat helemaal acceptabel. Maar in schaak is het heel moeilijk de hele tijd te winnen. Neem Anand: hij is wereldkampioen, maar hij domineert het schaak niet zoals Kasparov dat deed in zijn hoogdagen.
Hoelang ziet u zichzelf in het schaken blijven? Zult u ooit iets anders gaan doen?
Tot ongeveer mijn veertigste zie ik me wel in het schaken blijven. Ik blijf niet schaken tot mijn tachtigste zoals Kortchnoi. Dat vind ik tamelijk bespottelijk. Ik zou daarna misschien iets in de politiek kunnen doen. Een probleem in de VS is eigenlijk
dat het om twee verschillende landen gaat: je hebt de staten in het midden die rotsvast geloven dat alles beter ging onder Bush, dat de Democraten nu alles verkeerd doen en die niet vatbaar zijn voor rede. En aan de andere kant heb je de mensen van Links die ook vinden dat zij alleen het gelijk aan hun kant hebben. Ik denk dat het voor de VS heel belangrijk is
dat daar een evenwicht in komt, dat die twee kampen leren op één of andere manier leren overeenkomen.
En wat zou u willen veranderen ?
Tegen dat ik in de politiek ga, zal de wereld al een heel stuk veranderd zijn. (lacht) Maar als ik nu politicus zou zijn, zou ik iets aan de gezondheidszorg doen in de VS. Dat is een tamelijk slecht systeem bij ons. Ik zou proberen om de levenskwaliteit van de lagere middenklasse en de mensen onder de armoededrempel te verbeteren. En misschien ga ik op mijn veertigste ook wel aan het schrijven. Door het schaken heb ik de kans gehad om veel te reizen en veel bijzondere mensen te ontmoeten van overal ter wereld. Schakers uit Irak, Zambia of Siberië, wier leven zo verschillend is van het mijne. Ik zou graag de verhalen van die mensen ooit opschrijven om de buitenwereld meer inzicht te geven in het leven van een schaker, de hele schaakcultuur in een dorp als Wijk aan Zee bij voorbeeld.

Of is dat enkel een cliché? Nakamura gaat misschien wel prat op zijn vechtersmentaliteit, maar de krankzinnige blitzspeler is geëvolueerd naar een wereldtopper, die niet langer roekeloos te keer gaat achter het bord. Gert Devreese van Schaakmagazine had een uitgebreid interview met de Amerikaan. Hikaru Nakamura: deel 2 …

U staat bekend als een verwoed en zeer sterk internet- en blitzspeler. Vindt u het jammer dat u nog geen wereldkampioen blitz bent geworden ?
Dat is een vreemde evolutie. Internetschaak en blitz zijn zonder enige twijfel de belangrijkste reden dat ik al zo jong een sterk schaker ben geworden. Omdat ik die twee vormen van schaken heel de tijd eender waar kon beoefenen. Ik ben er op tamelijk jonge leeftijd heel sterk in geworden. Maar de laatste paar jaren, nu ik veel sterker ben geworden in het klassieke
bordschaak, is mijn blitzspel vreemd genoeg veel zwakker geworden. Aan de ene kant zou het echt leuk zijn om het WK blitz te winnen, maar anderzijds ben ik nu veel meer gefocust op het klassieke schaak dan op blitz. Ik denk dat mijn kansen om het te winnen nu een stuk lager liggen dan twee, drie jaar geleden, toen ik het blitzen veel serieuzer nam. En vroeger speelde ik elke dag op internet, nu is dat gezakt naar misschien twee keer per maand.
U werd ondermeer bekend door uw vorige secondant, die slechts een rating van om en bij de 2150 had. Hoe zit dat nu? Werkt u nog steeds samen met minder bekende spelers?
Ik werk met Kris Littlejohn als secondant serieus samen sinds de zomer van 2008. Misschien zou ik zonder hem ook op het schaakniveau van nu staan, maar ik heb eigenlijk mijn twijfels daarover. Littlejohn is belangrijk voor me. Hij is ten eerste zeer goed in het analyseren van schaakstellingen met computers. Vlot met de computer kunnen omgaan, is volgens mij een
absolute voorwaarde in het hedendaagse schaak. Hij heeft ook een goed schaakniveau, is een meester van rond 2200 elo.
Littlejohn heeft een computerachtergrond, zijn hele familie zit in IT. Door die computerkennis is hij in staat beter te begrijpen hoe de computer denkt dan gewone schaakspelers. En zijn tweede grote troef is dat hij mijn schaakstijl, mijn denkproces veel beter begrijpt dan de meeste mensen. Zo kunnen we samen de juiste openingskeuzes maken. Nu heb ik echt een eigen openingsrepertoire opgebouwd, dat zie je aan mijn partijen. Vroeger speelde ik alle openingen, speelde ik eender wat.
Wie zijn uw schaakidolen?
Fischer, want zonder Fischer zou het Amerikaanse schaak nooit hebben gestaan waar het nu staat. Ik heb zelf wel niet rechtstreeks geprofiteerd van de schaakboom in de seventies in de VS. Maar dankzij Fischer begonnen toen wel veel meer mensen in de VS te schaken en kregen we veel meer GM’s. Zonder hem zou ik toch niet hebben gestaan waar ik nu sta

Garry Kasparov is een van de voorbeelden van Nakamura: "Soms moet je je tegenstander een beetje haten om hem te kunnen verslaan!"

Het andere idool is Garry, Garry Kasparov. Hij heeft zolang het topschaak gedomineerd, zijn eigen approach, altijd willen winnen, zijn intimideren van de tegenstanders, 20 jaar lang, de beste zijn, dat is zeer opmerkelijk (remarkable). Ook naast het bord heeft hij een grote rol gepeeld om het schaken te populariseren, vooral met zijn publiciteitsrijke matches in de jaren negentig met computer Deep Blue. Ongelooflijk eigenlijk.
Heeft u ooit tegen Kasparov gespeeld?
Tegen Garry heb ik nooit serieuze, klassieke partijen gespeeld. We hebben wel een heleboel blitzpartijen tegen elkaar gespeeld op internet. Dat ging redelijk gelijk op, misschien had ik wel een lichte plusscore. Ik wist toen wel niet dat het Garry was (lacht), ik had wel een vermoeden, maar ik was er niet zeker van. Ik heb het pas later vernomen.

Wat trekt u aan in schaken?
Dat is erg veranderd bij mij. In het begin ging het me alleen om het winnen. Alleen het resultaat telde, de manier waarop was onbelangrijk. Nu probeer ik zeer precies schaak te spelen: geen fouten maken, zeer goed de zetten uitrekenen, steeds de beste zetten spelen en gewoon een mooie partij creëren van start tot finish. Dat is waar ik echt van geniet. Ik streef
er nu naar een perfecte partij te spelen.
Is dat al gelukt?
Ik ben daar in al flink wat partijen dichtbij gekomen. Natuurlijk maken we allemaal nog fouten. Voor menselijke waarnemers lijken sommige partijen perfect, maar de computers halen er tegenwoordig wel altijd nog 1, 2 fouten uit. Vanwege de computer kan je eigenlijk geen perfecte partij meer spelen. Maar als je een reeks zetten uitrekent en je maakt daarbij
totaal geen duidelijke fouten, geeft dat een groots gevoel. Hier in Wijk speelde ik zeer precies in mijn winstpartij tegen Erwin L’Ami. Dat was geen geweldig spectaculaire partij, maar ik vond dat mijn zetten wel zeer accuraat waren. Hij
maakte misschien 1 of 2 zeer, zeer kleine, niet accurate zetten en dat volstond voor me om ervan te profiteren. Als je zó een partij kan winnen, geeft dat je als schaker een groots gevoel.

We kennen u nog niet goed in Europa. Wie is nu eigenlijk Hikaru Nakamura?
Mijn schaakstijl weerspiegelt mijn persoonlijkheid in hoge mate: ik ben agressief, wil altijd absoluut de waarheid vinden in een schaakstelling. In Europa ben ik gereputeerd als blitzspeler, sta ik bekend als een zeer tactisch schaker en als iemand die altijd probeert te winnen. Misschien ben ik hier nog niet zo bekend als sommige andere topschakers, maar dat begint te veranderen door het unieke (uniqueness) van mijn spel.
Uniqueness!?
Er zijn veel spelers die makkelijker een korte remise zullen aanvaarden of kortere partijen zullen spelen dan ik. In dit toernooi bij voorbeeld was ik minstens vier, vijf keer, betrokken bij de partij die dag die het langst duurde, bëindigde ik telkens als laatste mijn partij. Ik ben bereid lange partijen te spelen en niet snel remise te schuiven. Typisch voor mij is het hoge aantal partijen met een beslissend resultaat: veel winst-, maar ook veel verliespartijen. Die instelling van me maakt mijn partijen veel boeiender voor de schaakliefhebbers, denk ik.

Hikaru Nakamura, strevend naar vechtschaak...

U staat erom bekend vechtschaak te spelen. Zal u dat ook aan de wereldtop blijven doen?
Mijn schaakstijl is de laatste tijd wel een klein beetje veranderd. Vroeger speelde ik altijd op winst, met wit én zwart. Terrwijl nu, heb ik in Wijk totnogtoe één partij met zwart gewonnen (later zou hij er nog één winnen, van Nepo, red.), verloor ik er één en behaalde voor de rest enkele remises. Met zwart ben ik dus niet meer zo agressief als vroeger. Toch probeer ik in elke partij tot stellingen te komen waarin veel mogelijkheden zitten, waarin altijd een kans bestaat dat mijn opponent een fout maakt.
Sinds wanneer heeft u het gevoel dat de andere topschakers u serieus beginnen te nemen?
Dat is pas zeer recent, denk ik. Wellicht zijn de topspelers me serieus beginnen nemen sinds het Corustoernooi van vorig jaar. Tot dan had ik nog geen heel goede resultaten geboekt tegen de echte top. En vorig jaar kwam ik al heel dicht bij het winnen van het Corustoernooi. Op die twee mindere partijen tegen het einde van het toernooi na, had ik toen al een zeer goede kans om het toernooi te winnen. Ondanks twee nederlagen op rij, finishte ik slechts op een punt
van winnaar Carlsen. Dat zegt genoeg. Sinds Corus 2010 beginnen ze respect voor me te krijgen, maar als een echte bedreiging zijn ze me pas beginnen zien sinds de laatste London Chess Classic. De jongste tijd heb ik een paar zeer goede resultaten geboekt in alle toptoernooien die ik speelde en heeft het ook niet veel gescheeld of ik had één van die toernooien ook gewonnen.
Kijken de andere toppers nu anders naar u of pakken ze u anders aan aan het bord ?
Dat is me nog niet echt opgevallen. Ik maak er een punt van om me in mijn eigen kleine wereldje terug te trekken. Ik speel schaak en sla wel eens een praatje met die andere spelers, maar… Als ik niet schaak, ben ik eigenlijk nogal op mezelf. Ik heb namelijk gemerkt dat als je te vriendschappelijk omgaat met je tegenstanders, het soms moeilijk kan worden om ze aan het bord te verslaan. Niet dat die emoties echt in de weg komen te staan van je spel, maar als je te vriendelijk bent tegen de anderen, vind je niet altijd de drive of motivatie om ze te kloppen aan het bord. Het is een beetje zoals bij Kasparov: je moet je tegenstander een beetje haten om hem te kunnen verslaan. In feite wel, ja. Dat is inderdaad ongeveer hoe ik ernaar kijk. Als ik tegen ze moet spelen, zie ik ze niet als mijn vrienden. Al moet je het niet belangrijker maken dan het is.
U heeft dus geen echte vrienden in de wereldtop?
Niet echt, nee. Hier in Wijk aan Zee heb ik eigenlijk geen enkele vriend. (lacht)
Niemand??
Nee, ik focus hier op mijn schaak en wil mijn partijen winnen. Ik zoek ook geen contact met de anderen aan de bar of zo. Weg van het bord bereid ik mijn partijen voor of studeer ik op mijn schaak. Ik ben niet zo’n socializer op een schaaktoernooi. Ik heb natuurlijk vrienden in de schaakwereld, dat kan niet anders. Bijna mijn hele leven heeft zich al in de schaakwereld afgespeeld. Maar aan de top zie ik de anderen als concurrenten, wil ik beter zijn dan ze en ze verslaan. Dat is misschien ook een beetje typisch voor een Amerikaan. Ik heb gewoon die winnersmentaliteit.”

Deel 3 verschijnt later deze week. Met dank aan Gert Devreese en Schaakmagazine.

Een van hen is de Amerikaanse Japanner Hikaru Nakamura. Sinds hij twee maanden geleden triomfeerde in Wijk Aan Zee, wordt hij meer dan ooit serieus genomen. Een nieuwe topspeler is in de maak, en eentje met een flinke dosis aan ambitie. Een interview van schaakjournalist Gert Devreese (Schaakmagazine)…

Nakamura barst van de ambitie: zijn weg naar de top

Hikaru Nakamura (23) wil ooit wereldkampioen worden. ‘Ik ben de eerste Amerikaan bij de wereldtop sinds Bobby Fischer. Ik maak evenveel kans op de wereldtitel als iedereen. Maar veel belangrijker is dat ik de Amerikaanse kids met mijn schaak kan inspireren, kan helpen om schaken in de VS opnieuw zo populair te maken als het ooit onder Fischer is geweest.’

Hikaru Nakamura : ‘Ik ben in Japan geboren en heb een oudere broer. Mijn moeder en vader gingen uit elkaar toen ik twee was, waarna mijn moeder terugkeerde naar de VS. Oké, ik ben geboren in Japan, maar ik ben echt wel haast volledig het product van opgroeien in de States. In de States begon mijn oudere broer (Asuka) schaak te spelen toen hij 5 was. Ik was toen 3. Mijn broer was behoorlijk getalenteerd als jeugdspeler, hij werd al meester toen hij een jaar of 10, 11 was. Hij is dus een zeer sterke speler. Maar de echte reden dat ik ook in het schaak rolde, is dat mijn moeder hertrouwde met mijn stiefvader, de Sri Lankaanse schaaktrainer Sunil Weeramantry en in New York ging wonen. Mijn stiefvader was van meesterniveau en schaakte veel. We begonnen ook veel meer naar toernooien te gaan.

“Omdat ik overal rond me sporen van schaken zag, begon ik ook interesse te krijgen in het spel. Dat was rond 1994, ik was toen een jaar of 6-7. Toen was er die US Open, die in Californië werd gehouden. Daar bracht ik veel tijd door in de analysekamer en speelde veel partijtjes. Mijn nieuwsgierigheid was gewekt. Daarna speelde ik een paar jeugdtoernooien en was de trein vertrokken. 6-7 jaar: dat is oud en niet oud, maar er zijn andere schaaktoppers die nog een stuk jonger zijn begonnen dan ik.”

Hikaru Nakamura vorig jaar in Wijk Aan Zee: toen nog een opkomend talent, van wie iedereen zich afvroeg of hij wel echt met de wereldtop meekon

“Ik had interesse gekregen voor schaken, maar vreemd genoeg deed ik het in het begin tamelijk slecht. In mijn allereerste toernooi bij voorbeeld verloor ik alle vier partijen. Meestal hoor je van toppers dat ze al vanaf het begin al hun partijen wonnen (lacht). Dat was bij mij zeker niet het geval. En dus lieten mijn ouders me na zes maanden weer stoppen met schaken. Ik was toen misschien een beetje te competitief ingesteld. Ik wilde alleen maar winnen en telkens als ik verloor, begon ik vervelend te doen, werd ik boos of raakte ik van mijn stuk. Ik was bepaald geen makkelijk kind, toen. Ik stopte een tijdje met schaken, maar ik mocht na een tijd van mijn ouders, toen ik een jaar of 8 was, weer competitie spelen. En op dat moment begon het ineens te klikken met het schaken, viel alles plots in de goede plooi. Ik begon heel goed te schaken, daarna ben
ik nooit meer echt met schaken opgehouden. Ik maakte heel snel progressie. Tussen mijn 8 en 9 sprong ik van beginnersniveau naar een niveau van 2000 elo of zo. Ik groeide snel door naar 2.200 elo-niveau. Op dat moment begonnen mijn ouders te beseffen dat ik echt schaakpotentieel had. Daarom haalden ze me rond die tijd van school en begonnen me thuisonderwijs te geven.’
Dat kon zomaar?
In de VS is dat geen probleem. In Europa kun je als jong schaaktalent wel van school vrij krijgen voor bepaalde toernooien, maar dat is in de VS helaas niet zo. Daar waren mijn ouders verplicht om die harde keuze te maken om me van school te halen. Dat heeft me enorme kansen gegeven. Zonder dat had ik nooit als jeugdspeler in Europese toernooien kunnen spelen en alle kansen gehad die ik nu wel heb gekregen. Mijn ouders hebben daar een zeer wijs besluit genomen. Ik werd daarna IM toen ik 13 was, in 2001. Sinds ik thuisonderricht kreeg, speelde ik veel in Europa. In Hongarije, Spanje, waar ik een aantal normen boekte. Vrij snel, een jaar tot 1,5 jaar later werd ik al grootmeester (GM). Ik was toen 15 jaar en 2 maanden.
En u werd de jongste Amerikaanse GM ooit en brak het record van Bobby Fischer
(lacht)”Vroeger zou ik daar misschien nog trots op zijn geweest. Nu ben ik dat niet meer: het heeft nu meer iets van een grap. In de wereld zijn er nu zoveel spelers die een stuk jonger GM zijn geworden dan ik! En dan, als je dan GM bent geworden, je bent ongeveer 16, wordt het voor een schaker moeilijk. Ik had er al mijn tijd in gestoken: spelen in Europa, studeren op mijn schaak, reizen… all that stuff ! Dat wordt vermoeiend na een tijdje. En omdat je GM bent geworden, betekent dat nog niet noodzakelijk dat je van je schaken zal kunnen leven. Dat maakt het zeer moeilijk om op een bepaald punt gemotiveerd te blijven. Ik bleef nog wel gemotiveerd voor schaken en bleef nog wel progressie maken, maar…

Een jaar later bleek het antwoord: Ja!

“Op een zeker moment heb ik toch besloten om voor een tijd met schaken te stoppen. Dat is waarschijnlijk ook de reden waarom ik pas nu topniveau aan het halen ben in schaken. Ik had heel mijn kinder- en tienertijd aan schaken besteed, en had nooit iets anders gekend. Ik wilde eigenlijk eens kijken of er ook iets anders bestond. De tienerjaren zijn bepalend voor ieders leven. Ik ging niet naar school zoals anderen, had geen vrienden op school zoals anderen, ik reisde de hele tijd de wereld rond. Mijn leven was heel anders dan dat mijn leeftijdgenoten. Ik was het allemaal wat beu: op 16, 17 besloot ik om een break te nemen, naar school te gaan, om te proberen eens het normale leven te leiden dat veel mensen leiden.”

“Ik ben één semester naar College gegaan, ik heb zes, zeven maanden gestudeerd en geen schaakstuk aangeraakt. Het was een algemene opleiding, maar vooral het vak politieke wetenschappen boeide me wel.
Uiteindelijk keerde ik toch terug naar het schaken. Wat ik zo tof vind aan schaken en wat ik in veel andere domeinen veel minder terugvind, is dat een jongeman van 16 zonder problemen een schaakconversatie kan voeren met een volwassene van 35 of 40. Ze praten op hetzelfde niveau, als gelijken. Aan de universiteit is het anders, daar speelt sociale status wel een rol. Als je pas aan de universiteit begint, ben je niet echt belangrijk, word je niet als een gelijke beschouwd door meer ervaren academici. Het is zeer moeilijk om daaraan te wennen, als je de schaakwereld gewoon bent waar iedereen op hetzelfde niveau zit, waar leeftijdsverschillen of je sociale achtergrond geen rol spelen. Dat is een van de belangrijkste redenen waarom ik naar het schaken ben teruggekeerd.
Wanneer besloot u schaakprof te worden?
Ik heb mezelf eigenlijk nooit omschreven als een professional, maar nu ben ik natuurlijk wel een schaakprof. Je kunt zeggen dat ik schaakprof ben sinds mijn 16-17de. Maar pas sinds mijn 19de, 20ste, na die break, leid ik echt het bestaan van een schaakprof. Dat is voor schakers in de States veel moeilijker dan in Europa. Je moet als schaker in de States eigenlijk veel meer verdienen dan in Europa, omdat het leven er veel duurder is dan Europa. En de Swisses-toernooien in de VS met veel deelnemers zijn erg lastig om winnen.
En leveren alleen veel geld op voor de winnaar…
Precies. That’s the American way (dat is de Amerikaanse aanpak). (lacht)

Later volgen deel 2 en deel 3 van dit uitgebreide interview.